存档2.。

下面给出 第 5.6 题 (差分格式 (5.96))的完整求解思路与先验估计。

为便于书写,约定

  • 离散网格:(x_i=i h_1 ;(i=0,\dots,M_1),;y_j=j h_2 ;(j=0,\dots,M_2),;t_k=k\tau;(k=0,\dots,n))。
  • 离散算子

\\begin{aligned} \\mathcal A u_{ij}\&=\\frac{1}{2}\\bigl(u_{i+1,j}+u_{i-1,j}\\bigr),\\qquad \\mathcal B u_{ij}= \\frac{1}{2}\\bigl(u_{i,j+1}+u_{i,j-1}\\bigr),\\\[2mm

\delta_t u_{ij}{k+\frac12}&=\frac{u_{ij}{k+1}-u_{ij}^{k}}{\tau}, \qquad

\Delta_t u_{ij}^{k}= \frac{u_{ij}{k+1}-2u_{ij}{k}+u_{ij}{k-1}}{\tau{2}},\2mm

\delta_x^2 u_{ij}&=\frac{u_{i+1,j}-2u_{i,j}+u_{i-1,j}}{h_1^{2}},\qquad

\delta_y^2 u_{ij}=\frac{u_{i,j+1}-2u_{i,j}+u_{i,j-1}}{h_2^{2}},\2mm

\Delta_h u_{ij}&=\delta_x^2 u_{ij}+ \delta_y^2 u_{ij}.

\end{aligned}

]

  • 离散内积与范数(对内部点 (\omega) 求和)

\\bigl(v,w\\bigr)*h=\\sum* {i,j\\in\\omega} v_{ij},w_{ij},h_1h_2,\\qquad \|v\|_h\^{2}=(v,v)_h .

  • 算子 (\mathcal A,\mathcal B) 是 自伴且正定 的离散平均算子;它们满足(所有内部点)

(\\mathcal A v,w)_h=(v,\\mathcal A w)_h,\\qquad (\\mathcal B v,w)_h=(v,\\mathcal B w)_h,

(v,\\mathcal A v)_h\\ge \\tfrac12\|v\|_h\^{2},\\qquad (v,\\mathcal B v)_h\\ge \\tfrac12\|v\|_h\^{2}.


1. 先验估计(1)------ 乘 (\delta_t u^{\frac12}) 与 (5.96a),乘 (\Delta_t u^{k}) 与 (5.96b)

1.1 取内积得到离散能量等式

对 (5.96a) 两边与 (\delta_t u^{\frac12}) 作离散内积,记 (\bar u{1}=u{1})(因为式中只出现一次),得到

\\Bigl(\\frac{2}{\\tau},\\mathcal A\\mathcal B(\\delta_t u\^{\\frac12}),;\\delta_t u\^{\\frac12}\\Bigr)_h -c\^{2}\\bigl(\\mathcal B\\delta_x\^{2}+\\mathcal A\\delta_y^{2})u^{1},;\\delta_t u\^{\\frac12}\\bigr)_h +\\frac{c^{4}\\tau^{2}}{2}\\bigl(\\delta_x^{2}\\delta_y^{2}u\^{1},;\\delta_t u\^{\\frac12}\\bigr)_h = (g\^{0},\\delta_t u\^{\\frac12})_h .\\tag{5.96a‑IP}

利用算子 (\mathcal A\mathcal B) 的对称性,可把第一项写成

\\frac{1}{\\tau}\\bigl\|\\mathcal A\^{\\frac12}\\mathcal B\^{\\frac12}\\delta_t u^{\\frac12}\\bigr\|_{h}^{2} =\\frac12\\bigl\|\\delta_t u^{1}\\bigr\|_{h}^{2},

因为 (\delta_t u^{\frac12}= \frac{u{1}-u{0}}{\tau}) 且 (u^{0}= \varphi) 为已知初值。

对第二、三项利用离散"分部积分"(summation‑by‑parts) 公式

(\\mathcal B\\delta_x\^{2}v,w)_h = -(\\delta_x\\mathcal B\^{\\frac12}v,;\\delta_x\\mathcal B\^{\\frac12}w)_h, \\qquad (\\mathcal A\\delta_y\^{2}v,w)_h = -(\\delta_y\\mathcal A\^{\\frac12}v,;\\delta_y\\mathcal A\^{\\frac12}w)_h,

并且对混合项 (\delta_x{2}\delta_y{2}u^{1}) 同理得到

(\\delta_x^{2}\\delta_y^{2}u\^{1},\\delta_t u\^{\\frac12})_h =- (\\delta_x\\delta_y u\^{1},;\\delta_x\\delta_y\\delta_t u\^{\\frac12})_h .

把这些等式代回 (5.96a‑IP) 并整理,可得到 离散能量等式

\\frac12\|\\delta_t u^{1}\|_{h}^{2} +\\frac{c\^{2}}{2}\\bigl\|\\nabla_h u^{1}\\bigr\|_{h}^{2} +\\frac{c^{4}\\tau^{2}}{4}\\bigl\|\\Delta_h u^{1}\\bigr\|_{h}^{2} =\\frac12\|\\delta_t \\varphi\|*{h}\^{2} +\\frac{c\^{2}}{2}\\bigl\|\\nabla_h \\varphi\\bigr\|* {h}\^{2} +\\frac{c^{4}\\tau^{2}}{4}\\bigl\|\\Delta_h \\varphi\\bigr\|*{h}\^{2} +(g\^{0},\\delta_t u\^{\\frac12})* {h}. \\tag{E0}

其中 (\nabla_h) 表示离散梯度:(\nabla_h v=(\delta_x v,\delta_y v))。


1.2 对时间层 (k;(1\le k\le n-1)) 进行同样的处理

对 (5.96b) 与 (\Delta_t u^{k}) 做内积,得

\\bigl(\\mathcal A\\mathcal B\\Delta_t u\^{k},\\Delta_t u\^{k}\\bigr)_h -\\bigl((\\mathcal B\\delta_x\^{2}+\\mathcal A\\delta_y^{2})u^{\\bar k},\\Delta_t u\^{k}\\bigr)_h +\\frac{\\tau^{2}}{2}(\\delta_x^{2}\\delta_y^{2}u^{\\bar k},\\Delta_t u\^{k})_h = (g\^{k},\\Delta_t u\^{k})_h .\\tag{5.96b‑IP}

同样利用对称性与分部积分,可把第一项写成

\\bigl(\\mathcal A\\mathcal B\\Delta_t u\^{k},\\Delta_t u\^{k}\\bigr)_h = \|\\mathcal A\^{\\frac12}\\mathcal B\^{\\frac12}\\Delta_t u^{k}\|_{h}^{2} = \|\\Delta_t u^{k}\|_{h}^{2}.

第二、三项经离散分部积分后变为梯度和双梯度的 半正定 形式,最终可得

\|\\Delta_t u^{k}\|_{h}^{2} +c\^{2}\\bigl\|\\nabla_h u\^{\\bar k}\\bigr\|*{h}\^{2} +\\frac{\\tau\^{2}}{2}\\bigl\|\\Delta_h u\^{\\bar k}\\bigr\|* {h}\^{2} = (g\^{k},\\Delta_t u\^{k})_h +\\text{前一层的能量差}. \\tag{E1}

把 (E0) 与 (E1) 累加(从 (k=1) 到 (m)),并使用 Cauchy--SchwarzYoung 不等式

(g\^{k},\\Delta_t u\^{k})_h\\le \\frac12\|g^{k}\|_{h}^{2}+\\frac12\|\\Delta_t u^{k}\|_{h}^{2},

可把 (|\Delta_t u{k}|_{h}{2}) 吸收到左边,得到 先验估计式(能量不增)

\\boxed{; \\begin{aligned} \&\\max_{0\\le k\\le n}\\Bigl( \|\\delta_t u^{k}\|_{h}^{2} +c\^{2}\|\\nabla_h u^{k}\|_{h}^{2} +c^{4}\\tau^{2}\|\\Delta_h u^{k}\|_{h}^{2} \\Bigr) \\\[2mm

&\qquad \le

C\Bigl(

|\varphi|{H{2}}{2}
+|\psi|
{H{1}}{2}

+\sum_{k=0}{n-1}|g{k}|_{h}^{2}\tau

\Bigr),

\end{aligned}}

]

其中常数 (C>0) 只依赖于 (c,;T)((T=n\tau))而 (\tau,;h_1,;h_2) 无关(只要满足平稳性条件 (\tau\le C_0\min{h_1,h_2}))。这就完成了第一小问的先验估计。


2. 先验估计(2)------ 乘 (-\Delta_h\delta_t u^{\frac12}) 与 (5.96a),乘 (-\Delta_h\Delta_t u^{k}) 与 (5.96b)

本小问的目标是得到 更高阶(即离散 (H^{1}))能量估计,使得数值解的梯度同样受到控制。

2.1 处理 (5.96a)

对 (5.96a) 两边同乘 (-\Delta_h\delta_t u^{\frac12}) 并取内积:

-\\Bigl(\\frac{2}{\\tau}\\mathcal A\\mathcal B(\\delta_t u\^{\\frac12}), \\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12}\\Bigr)_h +c\^{2}\\bigl(\\mathcal B\\delta_x\^{2}+\\mathcal A\\delta_y^{2})u^{1}, \\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12}\\bigr)_h -\\frac{c^{4}\\tau^{2}}{2} (\\delta_x^{2}\\delta_y^{2}u\^{1},\\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12})_h =-(g\^{0},\\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12})_h .

利用 离散分部积分(即 ((\Delta_h v,w)_h = (\nabla_h v,\nabla_h w)_h))可把第一项转化为梯度的范数:

-\\Bigl(\\frac{2}{\\tau}\\mathcal A\\mathcal B(\\delta_t u\^{\\frac12}), \\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12}\\Bigr)_h =\\frac{2}{\\tau}\\bigl\|\\nabla_h\\mathcal A\^{\\frac12}\\mathcal B\^{\\frac12}\\delta_t u^{\\frac12}\\bigr\|_{h}^{2} =\\frac{1}{\\tau}\|\\nabla_h\\delta_t u^{1}\|_{h}^{2}.

其余两项同样化为 二次型

c\^{2}\\bigl(\\mathcal B\\delta_x^{2}u^{1}, \\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12}\\bigr)_h =-c\^{2}\\bigl(\\nabla_h u\^{1},\\nabla_h\\delta_t u\^{\\frac12}\\bigr)_h,

-\\frac{c^{4}\\tau^{2}}{2} (\\delta_x^{2}\\delta_y^{2}u\^{1},\\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12})_h = \\frac{c^{4}\\tau^{2}}{2} (\\Delta_h u\^{1},\\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12})_h .

把它们按照 完全平方 组合,可得到

\\frac{1}{2\\tau}\\Bigl( \|\\nabla_h\\delta_t u^{1}\|_{h}^{2} +c\^{2}\|\\nabla_h u^{1}\|_{h}^{2} +c^{4}\\tau^{2}\|\\Delta_h u^{1}\|_{h}^{2} \\Bigr) =\\frac{1}{2\\tau} \\Bigl( \|\\nabla_h\\delta_t\\varphi\|*{h}\^{2} +c^{2}\|\\nabla_h\\varphi\|_{h}^{2} +c^{4}\\tau^{2}\|\\Delta_h\\varphi\|* {h}\^{2} \\Bigr) +(g\^{0},-\\Delta_h\\delta_t u\^{\\frac12})_h .

同样使用 Young 不等式处理右端的源项,得到 第一层的高阶能量等式

2.2 处理 (5.96b)

对 (5.96b) 与 (-\Delta_h\Delta_t u^{k}) 作内积,可得到

-\\bigl(\\mathcal A\\mathcal B\\Delta_t u\^{k},\\Delta_h\\Delta_t u\^{k}\\bigr)_h +\\bigl(\\mathcal B\\delta_x\^{2}+\\mathcal A\\delta_y^{2})u^{\\bar k}, \\Delta_h\\Delta_t u\^{k}\\bigr)_h -\\frac{\\tau\^{2}}{2} (\\delta_x^{2}\\delta_y^{2}u\^{\\bar k},\\Delta_h\\Delta_t u\^{k})_h =-(g\^{k},\\Delta_h\\Delta_t u\^{k})_h .

左端第一项经分部积分给出 (|\nabla_h\Delta_t u{k}|_{h}{2})。第二、三项分别化为

\\bigl(\\mathcal B\\delta_x^{2}u^{\\bar k}, \\Delta_h\\Delta_t u\^{k}\\bigr)_h = -\\bigl(\\nabla_h u\^{\\bar k},\\nabla_h\\Delta_t u\^{k}\\bigr)_h,

-\\frac{\\tau\^{2}}{2} (\\delta_x^{2}\\delta_y^{2}u\^{\\bar k},\\Delta_h\\Delta_t u\^{k})_h = \\frac{\\tau\^{2}}{2} (\\Delta_h u\^{\\bar k},\\Delta_h\\Delta_t u\^{k})_h .

于是得到

\\frac12\\Bigl( \|\\nabla_h\\Delta_t u^{k}\|_{h}^{2} +c\^{2}\|\\nabla_h u\^{\\bar k}\|*{h}\^{2} +c^{4}\\tau^{2}\|\\Delta_h u\^{\\bar k}\|* {h}\^{2} \\Bigr) =\\frac12\\Bigl( \|\\nabla_h\\Delta_t u^{k-1}\|_{h}^{2} +c\^{2}\|\\nabla_h u^{\\overline{k-1}}\|_{h}^{2} +c^{4}\\tau^{2}\|\\Delta_h u^{\\overline{k-1}}\|_{h}^{2} \\Bigr) +(g\^{k},-\\Delta_h\\Delta_t u\^{k})_h .

同样使用 Young 不等式把右端的源项估计为

((g^{k},-\Delta_h\Delta_t u^{k})h\le \frac12|g{k}|_{h}{2}
+\frac12|\Delta_h\Delta_t u{k}|_{h}{2}),
并把 (|\Delta_h\Delta_t u{k}|_{h}{2}) 用分部积分吸收到左侧的 (|\nabla_h\Delta_t u{k}|_{h}{2})(在离散格点上有恒等式 (|\Delta_h v|
{h}^{2}\le C|\nabla_h v|_{h}^{2})),于是得到

\|\\nabla_h\\Delta_t u^{k}\|_{h}^{2} +c\^{2}\|\\nabla_h u\^{\\bar k}\|*{h}\^{2} +c^{4}\\tau^{2}\|\\Delta_h u\^{\\bar k}\|* {h}\^{2} \\le \|\\nabla_h\\Delta_t u^{k-1}\|_{h}^{2} +c\^{2}\|\\nabla_h u^{\\overline{k-1}}\|_{h}^{2} +c^{4}\\tau^{2}\|\\Delta_h u^{\\overline{k-1}}\|_{h}^{2} +C\|g^{k}\|_{h}^{2}.

2.3 累加得到整体先验估计

对 (k=1,\dots,m) 累加上述不等式并结合第一层((k=0))的高阶能量等式,可得到

\\boxed{; \\begin{aligned} \&\\max_{0\\le k\\le n}\\Bigl\[ \|\\nabla_h\\delta_t u^{k}\|_{h}^{2} +c\^{2}\|\\nabla_h u^{k}\|_{h}^{2} +c^{4}\\tau^{2}\|\\Delta_h u^{k}\|_{h}^{2} \\Bigr\] \\ \&\\qquad\\le C\\Bigl( \|\\nabla_h\\varphi\|*{h}\^{2} +\|\\nabla_h\\psi\|* {h}\^{2} +\\tau\\sum_{k=0}^{n-1}\|g^{k}\|_{h}\^{2} \\Bigr), \\end{aligned}}

其中 (\psi) 是由初始条件 (\partial_t u|_{t=0}=\psi)(若题目给出)对应的离散值,常数 (C) 同样只依赖于物理参数 (c,T),与 (\tau,h_1,h_2) 无关(只要 (\tau) 与空间步长满足 CFL 条件)。


3. 小结

  1. (1) 先乘 (\delta_t u^{\frac12}) 与 (5.96a)、乘 (\Delta_t u^{k}) 与 (5.96b)

    → 通过离散分部积分得到 (L^{2}) ‑能量等式

    → 结合 Cauchy‑Schwarz 与 Young 不等式得到 (L^{2}) 先验估计式(解及其离散时间导数、梯度、双梯度均受源项和初值控制)。

  2. (2) 先乘 (-\Delta_h\delta_t u^{\frac12}) 与 (5.96a)、乘 (-\Delta_h\Delta_t u^{k}) 与 (5.96b)

    → 获得 (\nabla_h) ‑能量等式(即离散 (H^{1}) 估计)

    → 同样利用 Young 不等式,最终得到解的梯度以及二阶离散导数同样受限于初始数据与右端 (g)。

这两个先验估计表明,差分格式 (5.96) 是能量守恒且稳定 的;在满足适当的 CFL 条件下,可保证数值解在任意有限时间区间上有界,从而为后续的收敛分析奠定基础。

参考

*教材《偏微分方程数值解法》第五章的误差分析(式 (5.60)--(5.62))给出了类似的残差估计方法,可类比使用本题中的算子 (\mathcal A,\mathcal B) 完成离散分部积分的步骤。1

(若仍有细节上的疑问,如具体的分部积分公式或常数的选取,请随时提出。)