圆周率的计算
这篇文章主要想通过简单的计算(两个晚自习的量),不借助计算器,全程手算,达到祖冲之毕生的精度
推导公式
如下:

构造等腰 Rt△ABC,使 AB=BC 且 ∠ABC=90°,点 D 在 △ABC 内且有 tan∠BAD=12\tan\angle BAD=\frac{1}{2}tan∠BAD=21 且 ∠BDA=90°,BD 延长线交 AC 于点 E,过 C 作 CF⊥BD 于 F。
设 BD=1,∴AD=2,求 tan∠DAE\tan\angle DAEtan∠DAE。
由此,∠BAC=∠BCA=45°,∠BDA=∠CDF=90°,
∴∠DAB+∠ABD=∠ABD+∠FBC,∴∠FBC=∠BAD,
∴△ABD≌△BFC,CF=BD=1,BF=AD=2,
∴BD=DF=1。
∵∠AED=∠FEC,∠F=∠ADE=90°,∴△AED∽△EFC。
设 PE=x,∴EF=(1−x),∴DECF=ADEF\frac{DE}{CF}=\frac{AD}{EF}CFDE=EFAD,∴x1−x=2\frac{x}{1−x}=21−xx=2,∴x=23x=\frac{2}{3}x=32,
∴tan∠DAE=DEAD=13\tan\angle DAE=\frac{DE}{AD}=\frac{1}{3}tan∠DAE=ADDE=31。
由此可知:π4=arctan12+arctan13\frac{\pi}{4}=\arctan\frac{1}{2}+\arctan\frac{1}{3}4π=arctan21+arctan31,∴π=4arctan12+4arctan13\pi=4\arctan\frac{1}{2}+4\arctan\frac{1}{3}π=4arctan21+4arctan31。
代入计算
对于函数 f(x)=arctanxf(x)=\arctan xf(x)=arctanx:
∵ y=arctanxy=\arctan xy=arctanx,∴ x=tanyx=\tan yx=tany,两边微分:dx=sec2y⋅dydx=\sec^2 y \cdot dydx=sec2y⋅dy,∴dydx=cos2y\frac{dy}{dx}=\cos^2 ydxdy=cos2y。
由 x=tany=sinycosyx=\tan y=\frac{\sin y}{\cos y}x=tany=cosysiny,得 x2cos2y=1−cos2yx^2\cos^2 y=1−\cos^2 yx2cos2y=1−cos2y,∴cos2y=11+x2\cos^2 y=\frac{1}{1+x^2}cos2y=1+x21,
∴dydx=11+x2\frac{dy}{dx}=\frac{1}{1+x^2}dxdy=1+x21。
考虑级数 ∑n=0∞rn=S\sum_{n=0}^{\infty} r^n = S∑n=0∞rn=S,∴S−rS=1S−rS=1S−rS=1,∴S=11−rS=\frac{1}{1−r}S=1−r1,当 ∣r∣<1|r|<1∣r∣<1 时收敛。
对于 dydx=11+x2\frac{dy}{dx}=\frac{1}{1+x^2}dxdy=1+x21,令 r=−x2r=−x^2r=−x2,∴dydx=11−(−x2)=∑n=0∞(−1)n⋅x2n\frac{dy}{dx}=\frac{1}{1−(-x^2)}=\sum_{n=0}^{\infty}(-1)^n \cdot x^{2n}dxdy=1−(−x2)1=∑n=0∞(−1)n⋅x2n,
∴dy=∑n=0∞(−1)n⋅x2ndxdy=\sum_{n=0}^{\infty}(-1)^n \cdot x^{2n} dxdy=∑n=0∞(−1)n⋅x2ndx,逐项积分:
y=∑n=0∞(−1)n⋅12n+1⋅x2n+1=∑n=0∞(−1)n2n+1⋅x2n+1 y=\sum_{n=0}^{\infty}(-1)^n \cdot \frac{1}{2n+1} \cdot x^{2n+1} = \sum_{n=0}^{\infty}\frac{(-1)^n}{2n+1} \cdot x^{2n+1} y=n=0∑∞(−1)n⋅2n+11⋅x2n+1=n=0∑∞2n+1(−1)n⋅x2n+1
即:arctanx=x−13x3+15x5−17x7+19x9−...\arctan x = x - \frac{1}{3}x^3 + \frac{1}{5}x^5 - \frac{1}{7}x^7 + \frac{1}{9}x^9 - \dotsarctanx=x−31x3+51x5−71x7+91x9−...,代入 π=4arctan12+4arctan13\pi=4\arctan\frac{1}{2}+4\arctan\frac{1}{3}π=4arctan21+4arctan31 即可算 π\piπ。
预计算高次幂:
25=322^5=3225=32,26=642^6=6426=64,27=1282^7=12827=128,28=2562^8=25628=256,29=5122^9=51229=512,210=10242^{10}=1024210=1024,211=20482^{11}=2048211=2048,
35=2433^5=24335=243,36=7293^6=72936=729,37=21873^7=218737=2187,38=65613^8=656138=6561,39=196833^9=1968339=19683,311=1771473^{11}=177147311=177147。
先计算到 x5x^5x5 项:
arctan12=12−13×18+15×132=12−124+11604arctan12=2−16+140=223120arctan13=13−13×127+15×1243=13−181+112154arctan13=43−481+41215=1620−60+41215=15641215∴π≈223120+15641215=1.85833333+1.28724280=3.14557613 \begin{align*} \arctan\frac{1}{2} &= \frac{1}{2} - \frac{1}{3} \times \frac{1}{8} + \frac{1}{5} \times \frac{1}{32} = \frac{1}{2} - \frac{1}{24} + \frac{1}{160} \\ 4\arctan\frac{1}{2} &= 2 - \frac{1}{6} + \frac{1}{40} = \frac{223}{120} \\ \arctan\frac{1}{3} &= \frac{1}{3} - \frac{1}{3} \times \frac{1}{27} + \frac{1}{5} \times \frac{1}{243} = \frac{1}{3} - \frac{1}{81} + \frac{1}{1215} \\ 4\arctan\frac{1}{3} &= \frac{4}{3} - \frac{4}{81} + \frac{4}{1215} = \frac{1620 - 60 + 4}{1215} = \frac{1564}{1215} \\ \therefore \pi &\approx \frac{223}{120} + \frac{1564}{1215} = 1.85833333 + 1.28724280 = 3.14557613 \end{align*} arctan214arctan21arctan314arctan31∴π=21−31×81+51×321=21−241+1601=2−61+401=120223=31−31×271+51×2431=31−811+12151=34−814+12154=12151620−60+4=12151564≈120223+12151564=1.85833333+1.28724280=3.14557613
计算到 −17x7-\frac{1}{7}x^7−71x7 项:
① 4arctan124\arctan\frac{1}{2}4arctan21 的 −17x7-\frac{1}{7}x^7−71x7 项:−47×1128=−1224=−0.00446429-\frac{4}{7} \times \frac{1}{128} = -\frac{1}{224} = -0.00446429−74×1281=−2241=−0.00446429
② 4arctan134\arctan\frac{1}{3}4arctan31 的 −17x7-\frac{1}{7}x^7−71x7 项:−47×12187=−415309=−0.00026128-\frac{4}{7} \times \frac{1}{2187} = -\frac{4}{15309} = -0.00026128−74×21871=−153094=−0.00026128
∴π≈3.14557613−0.00446429−0.00026128=3.14085056\pi \approx 3.14557613 - 0.00446429 - 0.00026128 = 3.14085056π≈3.14557613−0.00446429−0.00026128=3.14085056
计算到 19x9\frac{1}{9}x^991x9 项:
① 4arctan12⇒49×1512=11152=0.000868064\arctan\frac{1}{2} \Rightarrow \frac{4}{9} \times \frac{1}{512} = \frac{1}{1152} = 0.000868064arctan21⇒94×5121=11521=0.00086806,∴π≈3.14085056+0.00086806=3.14171862\pi \approx 3.14085056 + 0.00086806 = 3.14171862π≈3.14085056+0.00086806=3.14171862
② 4arctan13⇒49×119683=4177147=0.000022584\arctan\frac{1}{3} \Rightarrow \frac{4}{9} \times \frac{1}{19683} = \frac{4}{177147} = 0.000022584arctan31⇒94×196831=1771474=0.00002258,∴π≈3.14171862+0.00002258=3.1417412\pi \approx 3.14171862 + 0.00002258 = 3.1417412π≈3.14171862+0.00002258=3.1417412
计算 −111x11-\frac{1}{11}x^{11}−111x11 项:
① 4arctan124\arctan\frac{1}{2}4arctan21 对应项:−411×12048=−111×512=−15632=−0.00017756-\frac{4}{11} \times \frac{1}{2048} = -\frac{1}{11 \times 512} = -\frac{1}{5632} = -0.00017756−114×20481=−11×5121=−56321=−0.00017756
π≈3.1417412−0.00017756=3.14156364\pi \approx 3.1417412 - 0.00017756 = 3.14156364π≈3.1417412−0.00017756=3.14156364
② 4arctan134\arctan\frac{1}{3}4arctan31 对应项:−411×1177147=−0.00000205-\frac{4}{11} \times \frac{1}{177147} = -0.00000205−114×1771471=−0.00000205
π≈3.14156364−0.00000205=3.14156159\pi \approx 3.14156364 - 0.00000205 = 3.14156159π≈3.14156364−0.00000205=3.14156159
计算 113x13\frac{1}{13}x^{13}131x13 项:
① 4arctan124\arctan\frac{1}{2}4arctan21 对应项:+413×12048×4=113×2048=0.00003756+\frac{4}{13} \times \frac{1}{2048 \times 4} = \frac{1}{13 \times 2048} = 0.00003756+134×2048×41=13×20481=0.00003756
4arctan134\arctan\frac{1}{3}4arctan31 项已接近收敛
∴π≈3.14156159+0.00003756=3.14159915\pi \approx 3.14156159 + 0.00003756 = 3.14159915π≈3.14156159+0.00003756=3.14159915
计算 −115x15-\frac{1}{15}x^{15}−151x15 项:
① 4arctan124\arctan\frac{1}{2}4arctan21 对应项:−415×1215=−115×213=−115×8192=−1122880=−0.00000814-\frac{4}{15} \times \frac{1}{2^{15}} = -\frac{1}{15 \times 2^{13}} = -\frac{1}{15 \times 8192} = -\frac{1}{122880} = -0.00000814−154×2151=−15×2131=−15×81921=−1228801=−0.00000814
π≈3.14159915−0.00000814=3.14159101\pi \approx 3.14159915 - 0.00000814 = 3.14159101π≈3.14159915−0.00000814=3.14159101
补算 113x13\frac{1}{13}x^{13}131x13 项:
4arctan134\arctan\frac{1}{3}4arctan31 项:413×1313=413×11594323=0.00000019\frac{4}{13} \times \frac{1}{3^{13}} = \frac{4}{13} \times \frac{1}{1594323} = 0.00000019134×3131=134×15943231=0.00000019
π≈3.14159101+0.00000019=3.14159120\pi \approx 3.14159101 + 0.00000019 = 3.14159120π≈3.14159101+0.00000019=3.14159120
计算 117x17\frac{1}{17}x^{17}171x17:
4arctan124\arctan\frac{1}{2}4arctan21 项:417×1217=117×215=0.0000018\frac{4}{17} \times \frac{1}{2^{17}} = \frac{1}{17 \times 2^{15}} = 0.0000018174×2171=17×2151=0.0000018
π≈3.14159120+0.0000018=3.14159300\pi \approx 3.14159120 + 0.0000018 = 3.14159300π≈3.14159120+0.0000018=3.14159300
计算 −119x19-\frac{1}{19}x^{19}−191x19:
−419×1219=−119×1217=−119×217=−0.00000040-\frac{4}{19} \times \frac{1}{2^{19}} = -\frac{1}{19} \times \frac{1}{2^{17}} = -\frac{1}{19 \times 2^{17}} = -0.00000040−194×2191=−191×2171=−19×2171=−0.00000040
π≈3.14159300−0.00000040=3.14159260\pi \approx 3.14159300 - 0.00000040 = 3.14159260π≈3.14159300−0.00000040=3.14159260
∴π≈3.1415926\boldsymbol{\pi \approx 3.1415926}π≈3.1415926
总结
用这些简单的计算,成功得到:π≈3.1415926\boldsymbol{\pi \approx 3.1415926}π≈3.1415926,达到祖冲之的精度。