本文深入剖析AI对话(如ChatGPT、Claude)和AI绘画(如Stable Diffusion、Midjourney)的核心原理,揭示它们的共同本质------基于概率的生成模型,同时解析两者在技术实现上的关键差异。读完本文,你将真正理解AI是如何"思考"和"创作"的。
一、先问一个核心问题
1.1 AI真的在"理解"和"创作"吗?
当你和AI对话时,你可能会想:
"AI真的理解我说的话吗?"
"AI是怎么知道下一个词该说什么的?"
"AI画画的时候,真的在'想象'画面吗?"
答案可能会让你惊讶:
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ AI对话的本质: │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ 给定前面的文字,预测下一个最可能出现的词(token) │ │
│ │ "今天天气" → "很"(0.3) "不"(0.2) "真"(0.15) ... │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ AI绘画的本质: │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ 给定文字描述,预测最可能对应的图像像素分布 │ │
│ │ "一只猫" → 从噪声逐步还原出符合描述的图像 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ 共同点:都是基于概率的生成模型! │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
1.2 一个统一的视角
无论是文字还是图像,AI生成的核心都是:
学习数据的概率分布 → 从分布中采样生成新内容
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ ┌─────────────┐ │
│ 训练数据 ──────→│ 学习分布 │ │
│ (文本/图像) │ P(x) │ │
│ └──────┬──────┘ │
│ │ │
│ ↓ │
│ ┌─────────────┐ │
│ 条件输入 ──────→│ 条件生成 │──────→ 生成结果 │
│ (提示词) │ P(x|条件) │ (文本/图像) │
│ └─────────────┘ │
│ │
│ AI对话:P(下一个词 | 前面的所有词) │
│ AI绘画:P(图像 | 文字描述) │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
二、AI对话的原理:下一个词的概率游戏
2.1 语言模型的核心任务
语言模型的本质:预测下一个词
例子:
输入:"我今天去超市买了一些"
模型预测下一个词的概率分布:
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ "水果" ████████████████████ 0.25 │
│ "蔬菜" ███████████████ 0.18 │
│ "东西" ██████████████ 0.15 │
│ "食物" ████████████ 0.12 │
│ "牛奶" ██████████ 0.10 │
│ "零食" ████████ 0.08 │
│ "肉" ██████ 0.06 │
│ 其他... ████ 0.06 │
│ │
│ 然后从这个分布中采样,比如选中了"水果" │
│ │
│ 继续预测:"我今天去超市买了一些水果"的下一个词 │
│ ","(0.4) "。"(0.3) "和"(0.15) ... │
│ │
│ 如此循环,直到生成完整的回复 │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
2.2 数学表达
自回归语言模型:
P(整个句子) = P(w₁) × P(w₂|w₁) × P(w₃|w₁,w₂) × ... × P(wₙ|w₁,...,wₙ₋₁)
即:
P(w₁, w₂, ..., wₙ) = ∏ᵢ P(wᵢ | w₁, ..., wᵢ₋₁)
生成过程:
1. 给定上下文 c = [w₁, w₂, ..., wₖ]
2. 计算 P(wₖ₊₁ | c) 对所有可能的下一个词
3. 从分布中采样得到 wₖ₊₁
4. 更新上下文 c = [w₁, w₂, ..., wₖ, wₖ₊₁]
5. 重复,直到生成结束符或达到最大长度
2.3 Transformer:现代语言模型的核心
Transformer架构是GPT/Claude等模型的基础:
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 输入文本:"今天天气真好" │
│ ↓ │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ Token化 │ │
│ │ "今天" "天气" "真" "好" → [1234, 5678, 91, 234] │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ ↓ │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ 词嵌入层 │ │
│ │ 每个token → 高维向量 (如768维) │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ ↓ │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ Transformer层 × N │ │
│ │ ┌─────────────────────────────────────────────────┐ │ │
│ │ │ 自注意力机制 (Self-Attention) │ │ │
│ │ │ • 每个词"看"其他所有词 │ │ │
│ │ │ • 计算词与词之间的相关性 │ │ │
│ │ │ • 聚合相关信息 │ │ │
│ │ └─────────────────────────────────────────────────┘ │ │
│ │ ┌─────────────────────────────────────────────────┐ │ │
│ │ │ 前馈神经网络 (FFN) │ │ │
│ │ │ • 对每个位置独立处理 │ │ │
│ │ │ • 非线性变换 │ │ │
│ │ └─────────────────────────────────────────────────┘ │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ ↓ │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ 输出层 │ │
│ │ 最后一个位置的向量 → 词表大小的概率分布 │ │
│ │ [0.001, 0.002, ..., 0.25, ..., 0.003] │ │
│ │ 选择概率最高的(或采样)作为下一个词 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
2.4 为什么AI能"理解"上下文?
自注意力机制的魔力:
例子:理解代词指代
"小明去商店买了一本书,他觉得这本书很有趣。"
当模型处理"他"这个词时:
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 注意力权重("他"关注其他词的程度): │
│ │
│ "小明" ████████████████████ 0.45 ← 高关注! │
│ "去" ██ 0.02 │
│ "商店" ████ 0.05 │
│ "买" ███ 0.03 │
│ "了" █ 0.01 │
│ "一本" ████ 0.04 │
│ "书" █████████ 0.12 │
│ "," ██ 0.02 │
│ ... │
│ │
│ 模型通过注意力机制"学会"了: │
│ "他"应该指代句子开头的"小明" │
│ │
│ 这不是硬编码的规则,而是从海量文本中学到的模式! │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
2.5 采样策略:如何选择下一个词
python
import numpy as np
def sampling_strategies_demo():
"""
不同的采样策略如何影响生成结果
"""
# 假设这是模型预测的下一个词的概率分布
vocab = ["好", "不错", "很棒", "一般", "糟糕", "还行", "极好", "普通"]
probs = np.array([0.25, 0.20, 0.15, 0.12, 0.08, 0.10, 0.05, 0.05])
print("原始概率分布:")
for word, prob in zip(vocab, probs):
print(f" {word}: {prob:.2%}")
# ========== 贪婪采样 (Greedy) ==========
print("\n1. 贪婪采样:总是选概率最高的")
greedy_idx = np.argmax(probs)
print(f" 结果:{vocab[greedy_idx]}")
print(f" 特点:确定性,但可能单调重复")
# ========== 随机采样 ==========
print("\n2. 随机采样:按概率分布采样")
np.random.seed(42)
samples = [vocab[np.random.choice(len(vocab), p=probs)] for _ in range(5)]
print(f" 5次采样结果:{samples}")
print(f" 特点:多样性,但可能选到低概率的奇怪词")
# ========== Temperature 采样 ==========
print("\n3. Temperature采样:调整分布的尖锐程度")
for temp in [0.5, 1.0, 2.0]:
adjusted_probs = np.exp(np.log(probs + 1e-10) / temp)
adjusted_probs = adjusted_probs / adjusted_probs.sum()
print(f"\n Temperature = {temp}:")
for word, prob in zip(vocab, adjusted_probs):
bar = "█" * int(prob * 50)
print(f" {word}: {bar} {prob:.2%}")
print("\n T < 1: 分布更尖锐,更确定")
print(" T = 1: 原始分布")
print(" T > 1: 分布更平缓,更随机")
# ========== Top-K 采样 ==========
print("\n4. Top-K采样:只考虑概率最高的K个词")
k = 3
top_k_idx = np.argsort(probs)[-k:]
top_k_probs = probs[top_k_idx]
top_k_probs = top_k_probs / top_k_probs.sum() # 重新归一化
print(f" Top-{k}候选词:")
for idx, prob in zip(top_k_idx, top_k_probs):
print(f" {vocab[idx]}: {prob:.2%}")
# ========== Top-P (Nucleus) 采样 ==========
print("\n5. Top-P采样:选择累积概率达到P的最小词集")
p = 0.8
sorted_idx = np.argsort(probs)[::-1]
sorted_probs = probs[sorted_idx]
cumsum = np.cumsum(sorted_probs)
cutoff = np.searchsorted(cumsum, p) + 1
nucleus_idx = sorted_idx[:cutoff]
nucleus_probs = probs[nucleus_idx]
nucleus_probs = nucleus_probs / nucleus_probs.sum()
print(f" Top-P={p}候选词(累积概率达到{p:.0%}):")
for idx, prob in zip(nucleus_idx, nucleus_probs):
print(f" {vocab[idx]}: {prob:.2%}")
sampling_strategies_demo()
三、AI绘画的原理:从噪声到图像的逆向过程
3.1 扩散模型的核心思想
扩散模型(Diffusion Model)的灵感:
想象把一滴墨水滴入清水中:
• 正向过程:墨水逐渐扩散,最终完全混合(有序 → 混乱)
• 逆向过程:如果能"逆转时间",混乱的水会恢复成一滴墨水
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 扩散模型的两个过程: │
│ │
│ 正向扩散(训练时学习): │
│ ┌──────┐ ┌──────┐ ┌──────┐ ┌──────┐ │
│ │ 原图 │ → │ 加噪 │ → │ 加噪 │ → ... → │ 纯噪声│ │
│ │ x₀ │ │ x₁ │ │ x₂ │ │ xₜ │ │
│ └──────┘ └──────┘ └──────┘ └──────┘ │
│ 清晰 模糊 更模糊 完全随机 │
│ │
│ 逆向去噪(生成时使用): │
│ ┌──────┐ ┌──────┐ ┌──────┐ ┌──────┐ │
│ │ 纯噪声│ → │ 去噪 │ → │ 去噪 │ → ... → │ 清晰图│ │
│ │ xₜ │ │ xₜ₋₁ │ │ xₜ₋₂ │ │ x₀ │ │
│ └──────┘ └──────┘ └──────┘ └──────┘ │
│ 随机噪声 生成的图像 │
│ │
│ 关键:学习每一步该如何去噪! │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
3.2 数学原理
正向扩散过程(加噪):
q(xₜ | xₜ₋₁) = N(xₜ; √(1-βₜ)xₜ₋₁, βₜI)
其中 βₜ 是噪声调度参数,随着t增大,图像越来越接近纯噪声
一步到位的公式:
q(xₜ | x₀) = N(xₜ; √ᾱₜx₀, (1-ᾱₜ)I)
其中 ᾱₜ = ∏ᵢ₌₁ᵗ (1-βᵢ)
逆向去噪过程(生成):
p_θ(xₜ₋₁ | xₜ) = N(xₜ₋₁; μ_θ(xₜ, t), σₜ²I)
神经网络学习的是:给定带噪图像xₜ和时间步t,预测噪声ε
训练目标(简化版):
L = E[||ε - ε_θ(xₜ, t)||²]
即:让网络预测的噪声尽量接近真实添加的噪声
3.3 条件生成:文字如何指导图像生成
无条件生成 vs 条件生成:
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 无条件生成: │
│ ┌──────┐ ┌──────┐ │
│ │ 噪声 │ ──→ 去噪网络 ──→ │ 随机图│ │
│ └──────┘ └──────┘ │
│ 生成什么完全随机 │
│ │
│ 条件生成(文生图): │
│ ┌──────┐ ┌──────────┐ ┌──────┐ │
│ │ 噪声 │ + │ 文字描述 │ → │ 目标图│ │
│ └──────┘ │"一只橘猫"│ └──────┘ │
│ └──────────┘ │
│ 文字描述指导生成方向 │
│ │
│ 实现方式: │
│ 1. 文字经过CLIP/T5等编码器 → 文本嵌入向量 │
│ 2. 文本嵌入通过Cross-Attention注入到去噪网络 │
│ 3. 网络在去噪时"参考"文本语义 │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
3.4 Cross-Attention:文字如何影响像素
Cross-Attention机制:让图像"看到"文字
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 输入:"a cute orange cat sitting on a sofa" │
│ │
│ 文本编码: │
│ [a] [cute] [orange] [cat] [sitting] [on] [a] [sofa] │
│ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓ ↓ │
│ [v₁] [v₂] [v₃] [v₄] [v₅] [v₆] [v₇] [v₈] │
│ │
│ 图像特征中的某个位置(比如左上角的一个patch): │
│ │
│ Q (Query): 图像patch的特征 │
│ K (Key): 所有文本词的特征 │
│ V (Value): 所有文本词的特征 │
│ │
│ 注意力权重 = Softmax(Q × Kᵀ) │
│ │
│ 如果这个位置应该画"猫": │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ 对"cat"的注意力权重最高 │ │
│ │ │ │
│ │ [a] ██ 0.02 │ │
│ │ [cute] █████ 0.08 │ │
│ │ [orange]████████ 0.15 │ │
│ │ [cat] █████████████████████ 0.45 ← 高关注! │ │
│ │ [sitting]████ 0.07 │ │
│ │ [on] █ 0.01 │ │
│ │ [a] █ 0.01 │ │
│ │ [sofa] ██████ 0.10 │ │
│ │ ... │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ 结果:这个位置的像素会更多地受到"cat"和"orange"的影响 │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
3.5 Stable Diffusion的完整流程
Stable Diffusion架构:
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ 文本编码器 (CLIP) │ │
│ │ "一只橘猫" → [0.2, -0.5, 0.8, ...] (77×768维向量) │ │
│ └───────────────────────┬─────────────────────────────────┘ │
│ │ │
│ ↓ 文本条件 │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ U-Net 去噪网络 │ │
│ │ │ │
│ │ 噪声潜变量 ──────────────────────────→ 去噪后潜变量 │ │
│ │ (4×64×64) ↑ (4×64×64) │ │
│ │ │ │ │
│ │ Cross-Attention │ │
│ │ 融入文本语义 │ │
│ │ │ │
│ └───────────────────────┬─────────────────────────────────┘ │
│ │ │
│ ↓ │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ VAE 解码器 │ │
│ │ 潜变量 (4×64×64) → 图像 (3×512×512) │ │
│ │ 从压缩空间还原到像素空间 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ 关键优化:在低维潜空间(Latent Space)操作,而非像素空间 │
│ 512×512图像 → 64×64潜变量,计算量减少64倍! │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
四、核心对比:AI对话 vs AI绘画
4.1 相同点:都是概率生成模型
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 核心相同点 │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ │
│ 1. 本质都是概率建模 │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ AI对话:P(下一个词 | 上文 + 用户输入) │ │
│ │ AI绘画:P(图像 | 文字描述) │ │
│ │ │ │
│ │ 都是在学习:给定条件,生成符合条件的输出的概率分布 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ 2. 都使用神经网络学习分布 │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ AI对话:Transformer架构 │ │
│ │ AI绘画:U-Net + Transformer (Cross-Attention) │ │
│ │ │ │
│ │ 都通过海量数据训练,学习数据中的模式 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ 3. 都有随机性 │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ AI对话:采样策略(Temperature, Top-P等) │ │
│ │ AI绘画:初始噪声 + 采样步骤 │ │
│ │ │ │
│ │ 同样的输入,可能得到不同的输出 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ 4. 都依赖条件引导 │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ AI对话:用户的prompt/问题 → 引导生成方向 │ │
│ │ AI绘画:文字描述/标签 → 引导图像内容 │ │
│ │ │ │
│ │ 条件越清晰,生成结果越符合预期 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
4.2 关键不同点
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 核心不同点 │
├────────────────────────┬────────────────────────────────────────┤
│ AI对话 │ AI绘画 │
├────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│ │ │
│ 生成方式:自回归 │ 生成方式:迭代去噪 │
│ 一个token一个token生成 │ 整张图同时逐步清晰 │
│ │ │
│ ┌────┐ ┌────┐ ┌────┐ │ ┌────┐ ┌────┐ ┌────┐ ┌────┐ │
│ │ 我 │→│ 喜 │→│ 欢 │ │ │全图│→│全图│→│全图│→│全图│ │
│ └────┘ └────┘ └────┘ │ │噪声│ │模糊│ │清晰│ │完成│ │
│ 顺序生成 │ └────┘ └────┘ └────┘ └────┘ │
│ │ 并行去噪 │
├────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│ │ │
│ 离散输出:词表中的词 │ 连续输出:像素值(0-255) │
│ 词表大小:~10万 │ 输出空间:512×512×3 ≈ 78万维连续值 │
│ │ │
├────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│ │ │
│ 模型类型: │ 模型类型: │
│ 自回归语言模型 │ 扩散模型(Diffusion) │
│ (GPT/Claude/LLaMA) │ (Stable Diffusion/DALL-E/Midjourney) │
│ │ │
├────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│ │ │
│ 训练目标: │ 训练目标: │
│ 预测下一个词 │ 预测噪声 │
│ 最大化似然 │ 去噪得分匹配 │
│ │ │
├────────────────────────┼────────────────────────────────────────┤
│ │ │
│ 生成速度: │ 生成速度: │
│ 与输出长度成正比 │ 与去噪步数相关 │
│ 100词 ≈ 100次前向传播 │ 20-50步去噪 × 1次U-Net │
│ │ │
└────────────────────────┴────────────────────────────────────────┘
4.3 一个有趣的类比
你的问题很有洞察力!让我用类比来解释:
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ AI对话生成 ≈ 写作文 │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ │ │
│ │ 题目:"描述一个美好的早晨" │ │
│ │ │ │
│ │ 写作过程: │ │
│ │ "阳光" → 下一个词最可能是"透过" │ │
│ │ "阳光透过" → 下一个词最可能是"窗户" │ │
│ │ "阳光透过窗户" → 下一个词最可能是"洒" │ │
│ │ ... │ │
│ │ │ │
│ │ 每写一个词,都在问: │ │
│ │ "根据题目和已写内容,下一个词写什么最合适?" │ │
│ │ │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ AI绘画生成 ≈ 雕塑 │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ │ │
│ │ 题目:"雕刻一匹奔跑的马" │ │
│ │ │ │
│ │ 雕刻过程: │ │
│ │ 从一块大理石(随机噪声)开始 │ │
│ │ 第1步:大致凿出轮廓(高噪声去除) │ │
│ │ 第2步:雕刻主体形状(中噪声去除) │ │
│ │ 第3步:精细刻画细节(低噪声去除) │ │
│ │ ... │ │
│ │ │ │
│ │ 每凿一下,都在问: │ │
│ │ "根据'奔跑的马'这个主题,这里应该保留还是去除?" │ │
│ │ │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
五、深入理解:概率在哪里起作用?
5.1 AI对话中的概率
python
"""
AI对话中概率的作用
"""
def visualize_text_generation():
"""
可视化文本生成过程中的概率
"""
# 模拟一个简化的生成过程
context = "用户问:今天天气怎么样?\n助手回答:今天天气"
# 每一步的候选词和概率(模拟数据)
generation_steps = [
{
"context": context,
"candidates": [
("很好", 0.35),
("不错", 0.25),
("晴朗", 0.15),
("一般", 0.10),
("糟糕", 0.05),
("其他", 0.10)
],
"selected": "很好"
},
{
"context": context + "很好",
"candidates": [
(",", 0.45),
("!", 0.20),
("。", 0.15),
("呢", 0.10),
("啊", 0.10)
],
"selected": ","
},
{
"context": context + "很好,",
"candidates": [
("阳光", 0.30),
("适合", 0.25),
("温度", 0.15),
("是个", 0.12),
("蓝天", 0.08),
("其他", 0.10)
],
"selected": "阳光"
}
]
print("=" * 60)
print("文本生成中的概率分布")
print("=" * 60)
for i, step in enumerate(generation_steps):
print(f"\n步骤 {i+1}:")
print(f"当前上下文: ...{step['context'][-30:]}")
print(f"下一个词的概率分布:")
for word, prob in step['candidates']:
bar = "█" * int(prob * 40)
marker = " ← 采样选中" if word == step['selected'] else ""
print(f" {word:6s} {bar} {prob:.0%}{marker}")
print("\n" + "=" * 60)
print("最终生成: " + context + "很好,阳光...")
print("=" * 60)
print("""
关键洞察:
1. 每一步都有多个可能的选择
2. 概率越高的词越"符合上下文"
3. 但不总是选最高概率的(为了多样性)
4. 这就是为什么同样的问题,AI可能给出不同回答
""")
visualize_text_generation()
5.2 AI绘画中的概率
python
"""
AI绘画中概率的作用
"""
def visualize_image_generation():
"""
可视化图像生成过程中的概率
"""
print("=" * 60)
print("图像生成中的概率分布")
print("=" * 60)
prompt = "一只橘色的猫坐在沙发上"
print(f"\n提示词: {prompt}")
# 模拟去噪过程
steps = [
{
"step": "初始状态",
"noise_level": "100%",
"description": "完全随机噪声,看不出任何内容",
"model_task": "预测:这个位置的噪声成分是什么?"
},
{
"step": "去噪20%",
"noise_level": "80%",
"description": "隐约有一些色块,但很模糊",
"model_task": "根据'猫'和'沙发',判断哪些噪声该去除"
},
{
"step": "去噪50%",
"noise_level": "50%",
"description": "能看出大致轮廓:中间有个物体,下面是平面",
"model_task": "细化轮廓,让物体更像'猫'的形状"
},
{
"step": "去噪80%",
"noise_level": "20%",
"description": "清晰看到一只猫坐在沙发上,但细节模糊",
"model_task": "添加'橘色'的毛色,'沙发'的纹理"
},
{
"step": "去噪100%",
"noise_level": "0%",
"description": "完整的高清图像:橘猫坐在沙发上",
"model_task": "最后的细节:毛发纹理、光影效果"
}
]
for step_info in steps:
print(f"\n{'─' * 50}")
print(f"阶段: {step_info['step']}")
print(f"噪声水平: {step_info['noise_level']}")
print(f"视觉效果: {step_info['description']}")
print(f"模型任务: {step_info['model_task']}")
print("\n" + "=" * 60)
print("""
关键洞察:
1. 像素级的概率预测
对于图像中的每个位置(x,y),模型预测:
"在'橘猫坐在沙发上'的条件下,这个位置的噪声是多少?"
2. 条件指导
- 位置靠中间 + "猫" → 这里应该是猫的身体,去除不像猫的噪声
- 位置靠下方 + "沙发" → 这里应该是沙发,保留沙发颜色的成分
- 位置靠上方 + 无特定标签 → 可能是背景,保持简单
3. 渐进式确定
- 早期(高噪声):决定大的结构(猫在哪,沙发在哪)
- 中期(中噪声):确定形状和颜色(猫的轮廓,橘色的毛)
- 后期(低噪声):添加细节(毛发纹理,光影效果)
4. 这也是为什么不同的随机种子会生成不同的图片
- 初始噪声不同 → 去噪路径不同 → 最终结果不同
- 但都符合"橘猫坐在沙发上"这个条件
""")
visualize_image_generation()
5.3 "符合标签要求"的量化
你问的问题非常好:"能看出来绘制哪个像素点的时候更符合客户的标签要求"
答案是:可以!通过注意力图(Attention Map)可视化
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 提示词: "a cat wearing a hat" │
│ │
│ 生成图像中,每个位置对每个词的"关注程度": │
│ │
│ ┌──────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ │ │
│ │ 对"cat"的注意力图: 对"hat"的注意力图: │ │
│ │ ┌───────────────┐ ┌───────────────┐ │ │
│ │ │ ░░░░░░ │ │ ████████ │ │ │
│ │ │ ░░░░░░░░ │ │ ████████ │ │ │
│ │ │ ████████████ │ │ ░░░░░░ │ │ │
│ │ │ ████████████ │ │ │ │ │
│ │ │ ██████████ │ │ │ │ │
│ │ │ ████████ │ │ │ │ │
│ │ └───────────────┘ └───────────────┘ │ │
│ │ 猫的身体部分关注度高 帽子部分关注度高 │ │
│ │ │ │
│ └──────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ 这就是你说的"看出哪个像素点更符合标签要求"! │
│ │
│ 通过分析注意力图,我们可以知道: │
│ • 图像的哪个区域对应哪个词 │
│ • 模型是否正确理解了空间关系 │
│ • 为什么某些生成结果不符合预期 │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
六、代码实现:理解核心原理
6.1 简化的语言模型
python
import numpy as np
class SimpleLM:
"""
极简语言模型:演示自回归生成的核心逻辑
"""
def __init__(self):
# 简化的"知识":给定上下文,下一个词的概率分布
self.knowledge = {
"今天": {"天气": 0.4, "我": 0.2, "是": 0.15, "去": 0.1, "吃": 0.15},
"今天天气": {"很好": 0.35, "不错": 0.25, "真好": 0.15, "怎么样": 0.15, "一般": 0.1},
"今天天气很好": {",": 0.4, "!": 0.3, "。": 0.2, "啊": 0.1},
"今天天气很好,": {"适合": 0.3, "我们": 0.25, "可以": 0.2, "阳光": 0.15, "是": 0.1},
}
def get_next_word_probs(self, context):
"""获取下一个词的概率分布"""
# 简化:只看最后几个字作为上下文
for length in range(len(context), 0, -1):
key = context[-length*2:] if length > 1 else context[-2:]
if key in self.knowledge:
return self.knowledge[key]
# 默认分布
return {"。": 0.5, ",": 0.3, "的": 0.2}
def sample(self, probs, temperature=1.0):
"""从概率分布中采样"""
words = list(probs.keys())
p = np.array(list(probs.values()))
# Temperature调整
p = np.exp(np.log(p + 1e-10) / temperature)
p = p / p.sum()
return np.random.choice(words, p=p)
def generate(self, prompt, max_length=10, temperature=1.0, verbose=True):
"""生成文本"""
text = prompt
if verbose:
print(f"初始: {text}")
print("-" * 40)
for step in range(max_length):
probs = self.get_next_word_probs(text)
next_word = self.sample(probs, temperature)
if verbose:
print(f"步骤{step+1}: 概率分布 = {probs}")
print(f" 采样得到: '{next_word}'")
text += next_word
if next_word in ["。", "!"]:
break
if verbose:
print("-" * 40)
print(f"最终: {text}")
return text
# 演示
print("=" * 50)
print("简化语言模型演示")
print("=" * 50)
lm = SimpleLM()
lm.generate("今天", max_length=5, temperature=1.0)
6.2 简化的扩散模型
python
import numpy as np
import matplotlib.pyplot as plt
class SimpleDiffusion:
"""
极简扩散模型:演示去噪生成的核心逻辑
"""
def __init__(self, image_size=8):
self.image_size = image_size
self.n_steps = 10
def add_noise(self, image, t):
"""添加噪声(正向过程)"""
noise_level = t / self.n_steps
noise = np.random.randn(*image.shape)
noisy = (1 - noise_level) * image + noise_level * noise
return noisy, noise
def denoise_step(self, noisy_image, t, condition=None):
"""
去噪一步(简化版)
实际模型:用神经网络预测噪声
这里简化:根据条件做简单处理
"""
noise_level = t / self.n_steps
# 模拟去噪:稍微减少噪声成分
denoised = noisy_image * 0.9 + np.random.randn(*noisy_image.shape) * 0.1 * noise_level
# 条件引导:如果有条件,向目标方向调整
if condition is not None:
guidance_strength = 0.3 * (1 - noise_level) # 后期引导更强
denoised = denoised + guidance_strength * (condition - denoised)
return denoised
def generate(self, condition=None, verbose=True):
"""生成图像"""
# 从纯噪声开始
x = np.random.randn(self.image_size, self.image_size)
history = [x.copy()]
# 逐步去噪
for t in range(self.n_steps, 0, -1):
x = self.denoise_step(x, t, condition)
history.append(x.copy())
if verbose:
self.visualize_process(history, condition)
return x, history
def visualize_process(self, history, condition=None):
"""可视化生成过程"""
n_show = min(6, len(history))
indices = np.linspace(0, len(history)-1, n_show, dtype=int)
fig, axes = plt.subplots(1, n_show + (1 if condition is not None else 0),
figsize=(3*(n_show + 1), 3))
# 显示条件(目标)
if condition is not None:
axes[0].imshow(condition, cmap='viridis')
axes[0].set_title('目标(条件)')
axes[0].axis('off')
ax_offset = 1
else:
ax_offset = 0
# 显示生成过程
for i, idx in enumerate(indices):
ax = axes[i + ax_offset]
ax.imshow(history[idx], cmap='viridis')
noise_level = (len(history) - 1 - idx) / (len(history) - 1) * 100
ax.set_title(f'步骤{idx}\n噪声{noise_level:.0f}%')
ax.axis('off')
plt.tight_layout()
plt.savefig('diffusion_demo.png', dpi=100, bbox_inches='tight')
print("图片已保存: diffusion_demo.png")
# 演示
print("\n" + "=" * 50)
print("简化扩散模型演示")
print("=" * 50)
diff = SimpleDiffusion(image_size=16)
# 创建一个目标图案(比如一个简单的圆形)
target = np.zeros((16, 16))
for i in range(16):
for j in range(16):
if (i-8)**2 + (j-8)**2 < 25:
target[i, j] = 1.0
print("\n无条件生成(纯随机):")
diff.generate(condition=None)
print("\n条件生成(向目标引导):")
diff.generate(condition=target)
6.3 注意力可视化
python
def visualize_attention():
"""
可视化Cross-Attention:文字如何影响图像生成
"""
print("\n" + "=" * 50)
print("Cross-Attention可视化")
print("=" * 50)
# 模拟数据
prompt_words = ["a", "cute", "orange", "cat", "on", "green", "grass"]
image_regions = ["左上", "中上", "右上", "左中", "中心", "右中", "左下", "中下", "右下"]
# 模拟的注意力权重(每个图像区域对每个词的关注度)
# 中心区域关注"cat",下方区域关注"grass"
attention = np.array([
# a cute orange cat on green grass
[0.02, 0.03, 0.05, 0.05, 0.02, 0.08, 0.10], # 左上
[0.02, 0.05, 0.08, 0.10, 0.03, 0.05, 0.05], # 中上
[0.02, 0.03, 0.05, 0.05, 0.02, 0.08, 0.10], # 右上
[0.02, 0.08, 0.15, 0.20, 0.05, 0.03, 0.02], # 左中
[0.02, 0.15, 0.25, 0.45, 0.08, 0.02, 0.02], # 中心 - 猫在这里!
[0.02, 0.08, 0.15, 0.20, 0.05, 0.03, 0.02], # 右中
[0.02, 0.02, 0.02, 0.02, 0.05, 0.25, 0.45], # 左下 - 草地
[0.02, 0.02, 0.02, 0.02, 0.08, 0.30, 0.50], # 中下 - 草地
[0.02, 0.02, 0.02, 0.02, 0.05, 0.25, 0.45], # 右下 - 草地
])
# 归一化
attention = attention / attention.sum(axis=1, keepdims=True)
# 可视化
fig, axes = plt.subplots(1, 3, figsize=(15, 5))
# 完整注意力矩阵
ax1 = axes[0]
im = ax1.imshow(attention, cmap='YlOrRd', aspect='auto')
ax1.set_xticks(range(len(prompt_words)))
ax1.set_xticklabels(prompt_words, rotation=45)
ax1.set_yticks(range(len(image_regions)))
ax1.set_yticklabels(image_regions)
ax1.set_xlabel('提示词')
ax1.set_ylabel('图像区域')
ax1.set_title('注意力矩阵')
plt.colorbar(im, ax=ax1)
# "cat"的注意力分布
ax2 = axes[1]
cat_attention = attention[:, 3].reshape(3, 3)
im2 = ax2.imshow(cat_attention, cmap='YlOrRd')
ax2.set_title('"cat"的注意力分布\n(哪些区域关注"猫")')
ax2.axis('off')
for i in range(3):
for j in range(3):
ax2.text(j, i, f'{cat_attention[i,j]:.2f}', ha='center', va='center')
plt.colorbar(im2, ax=ax2)
# "grass"的注意力分布
ax3 = axes[2]
grass_attention = attention[:, 6].reshape(3, 3)
im3 = ax3.imshow(grass_attention, cmap='YlGn')
ax3.set_title('"grass"的注意力分布\n(哪些区域关注"草地")')
ax3.axis('off')
for i in range(3):
for j in range(3):
ax3.text(j, i, f'{grass_attention[i,j]:.2f}', ha='center', va='center')
plt.colorbar(im3, ax=ax3)
plt.tight_layout()
plt.savefig('attention_visualization.png', dpi=150, bbox_inches='tight')
print("图片已保存: attention_visualization.png")
print("""
解读:
1. 中心区域对"cat"的注意力最高(0.45) → 猫画在中间
2. 下方区域对"grass"的注意力最高(0.50) → 草地在下方
3. "orange"也被中心区域关注 → 猫是橘色的
4. 这就是文字如何"指导"图像生成的机制!
""")
visualize_attention()
七、总结:统一的视角
7.1 本质相同
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ AI生成的统一视角 │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ │
│ 无论是文字还是图像,AI生成的本质都是: │
│ │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ │ │
│ │ 学习数据分布 + 条件引导 = 生成符合条件的新内容 │ │
│ │ │ │
│ │ P(输出 | 条件) = 在条件约束下,最可能的输出 │ │
│ │ │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ AI对话: │
│ P(下一个词 | 已有文本 + 用户问题) │
│ "根据上下文,最自然的下一个词是什么?" │
│ │
│ AI绘画: │
│ P(像素值 | 当前状态 + 文字描述) │
│ "根据描述,这个位置应该是什么颜色?" │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
7.2 实现不同
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 实现方式的差异 │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ │
│ AI对话(自回归): │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ 像"写文章":一个词一个词往后写 │ │
│ │ 每写一个词,都参考前面所有内容 │ │
│ │ 顺序性强,前后依赖明确 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ AI绘画(扩散): │
│ ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐ │
│ │ 像"雕塑":从混沌中逐步雕刻出形状 │ │
│ │ 整体同时变清晰,不是从左到右绘制 │ │
│ │ 空间关系复杂,需要全局协调 │ │
│ └─────────────────────────────────────────────────────────┘ │
│ │
│ 为什么不同? │
│ • 文字是1维序列,有明确的先后顺序 │
│ • 图像是2维空间,没有"从哪开始"的概念 │
│ • 像素之间的依赖关系比词语之间更复杂 │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
7.3 回答你的核心问题
你的问题:"AI绘画是基于概率的,根据用户输入的标签,绘制图画,
能看出来绘制哪个像素点的时候更符合客户的标签要求"
回答:完全正确!
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ 1. 是基于概率的 ✓ │
│ 每一步去噪都是在估计: │
│ "这个位置的噪声成分是什么?"(概率预测) │
│ │
│ 2. 根据标签引导 ✓ │
│ 通过Cross-Attention机制: │
│ • "猫"这个词会引导中间区域生成猫的形状 │
│ • "橘色"这个词会引导相应区域使用橘色 │
│ │
│ 3. 能看出哪个像素更符合标签 ✓ │
│ 通过注意力可视化: │
│ • 注意力高的区域 = 这个位置强烈对应某个词 │
│ • 可以解释为什么某个位置画成了那样 │
│ │
│ 这和AI对话的原理是一样的: │
│ • 对话:哪个词更符合上下文?→ 概率高的词 │
│ • 绘画:哪个颜色更符合描述?→ 概率高的像素值 │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
7.4 一句话总结
AI对话和AI绘画的本质都是"条件概率生成"------给定条件(提示词),生成最可能符合条件的输出(文字/图像)。区别在于:对话是顺序地一个词一个词生成,绘画是并行地从噪声中逐步雕刻出图像。
希望这篇文章帮助你深入理解了AI对话与AI绘画的原理!如有问题,欢迎评论区交流。
推荐资源:
- "Attention Is All You Need" - Transformer原论文
- "Denoising Diffusion Probabilistic Models" - 扩散模型原论文
- "High-Resolution Image Synthesis with Latent Diffusion Models" - Stable Diffusion论文
- Lilian Weng's Blog - 非常好的技术博客