前言
万字长文!这里有我的一些思考和领会,网络上的教程都太潦草了。
并且我发现了新的反演公式!
概述
二项式反演用于转化两个具有特殊关系的函数 \(f\) 和 \(g\),从而方便求解问题。一般来说,直接计算恰好满足 \(n\) 个限制的答案不好求,但是可以计算出"至少" / "至多"满足 \(n\) 个限制的答案,运用二项式反演,就能求出"恰好"满足 \(n\) 个限制的答案。
想直接看结论的可以戳我。
证明 & 推导
一些引理
引理 \(1\):二项式定理
普通二项式定理为:
\\\large (a + b) \^ n = \\sum _ {i = 0} \^ n \\binom{n}{i} a\^i b\^{n-i} \\
证明可以用数学归纳法,不做展开。本篇主要利用 \(a = -1, b = 1\) 的特殊情形,即:
\\\begin{aligned} \& \\quad \\ \\sum _ {i = 0} \^ n \\binom{n}{i} (-1)\^i \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ n \\binom{n}{i} (-1)\^i 1\^{n-i} \\\\ \&= \\Big (1 + (-1) \\Big )\^n \\\\ \&= 0 \^ n \\end{aligned} \\
注意到当 \(n = 0\) 的时候,没有意义。观察原式发现此时 \(\dbinom{0}{0} (-1)^0 = 1\)。所以我们有:
\\\large \\sum _ {i = 0} \^ n \\binom{n}{i} (-1)\^i = \[n = 0 \]
引理 \(2\):多步容斥
记 \(S_i\)(\(1 \leq i \leq n\))表示一个集合,我们有:
\\\large \\left \\vert \\bigcup_{i = 1}\^{n} S_i \\right \\vert = \\sum _ {1 \\leq i \\leq n} \\Big \\vert S_i \\Big \\vert - \\sum _ {1 \\leq i \\lt j \\leq n} \\Big \\vert S_i \\cap S_j \\Big \\vert + \\cdots + (-1) \^ {n - 1} \\Bigg \\vert \\bigcap _ {i = 1} \^ n S_i \\Bigg \\vert \\
即:
\\\large \\left \\vert \\bigcup_{i = 1}\^{n} S_i \\right \\vert = \\sum _ {m = 1} \^ n (-1) \^ {m - 1} \\sum _ {a_i \< a_{i + 1}} \\Bigg \\vert \\bigcap _ {i = 1} \^ m S_{a_i} \\Bigg \\vert \\
证明该式等价于证明 \(\forall x \in \bigcup \limits_{i = 1}^{n} S_i\),其在右边 \(\sum \limits _ {a_i < a_{i + 1}} \Bigg \vert \bigcap \limits _ {i = 1} ^ m S_{a_i} \Bigg \vert\) 计算的系数之和为 \(1\)。记所有包含 \(x\) 的集合为 \(T_1, \ldots, T_m\)(\(m \neq 0\)),则有:
\\\begin{aligned} \& \\quad \\ \\Big \\vert \\{ T_i \\mid 1 \\leq i \\leq m \\} \\Big \\vert - \\Big \\vert \\{ T_i \\cap T_j \\mid 1 \\leq i \\lt j \\leq m \\} \\Big \\vert + \\cdots \\\\ \&= \\binom{m}{1} - \\binom{m}{2} + \\cdots + \\cdots (-1) \^ {m - 1} \\binom{m}{m} \\\\ \&= \\sum _ {i = 1} \^ {m} (-1)\^{i - 1} \\binom{m}{i} \\\\ \&= - \\sum _ {i = 1} \^ {m} (-1)\^i \\binom{m}{i} \\\\ \&= \\binom{m}{0} - \\sum _ {i = 1} \^ {m} (-1)\^i \\binom{m}{i} \\\\ \&= 1 - \[m = 0 \\ &= 1 \end{aligned} \]
故成立。
引理 \(3\):组合数
我们考虑变换 \(\dbinom{n}{i} \dbinom{i}{j}\)。其组合意义为,\(n\) 个小球里选出 \(i\) 个,再从 \(i\) 个里面选出 \(j\) 的方案数。我们也可以先从 \(n\) 个里面选出 \(j\) 个,再从剩下 \(n - j\) 里选出 \(i - j\) 个。表达为:
\\\dbinom{n}{i} \\dbinom{i}{j} = \\binom{n}{j} \\binom{n - j}{i - j} \\
当然也可以代数证明:
\\\begin{aligned} \\dbinom{n}{i} \\dbinom{i}{j} \&= \\frac{n!}{i! (n-i)!} \\frac{i!}{j! (i-j)!} \\\\ \&= \\frac{n!}{(n - i)! (i - j)! j!} \\\\ \&= \\frac{n! (n - j)!}{(n - i)! (i - j)! (n - j)! j!} \\\\ \&= \\frac{n!}{j! (n - j)!} \\frac{(n - j)!}{(n - i)! \\Big ((n - j) - (n - i) \\Big)!} \\\\ \&= \\binom{n}{j} \\binom{n - j}{i - j} \\end{aligned} \\
引理 \(4\):\(-1\) 的幂次特点
\((-1) ^ {a + b} = (-1) ^ {a - b}\)。这还用证明?
\\\begin{aligned} 2b \&\\equiv 0 \& \\pmod {2} \\\\ b \&\\equiv -b \& \\pmod {2} \\\\ a + b \&\\equiv a - b \& \\pmod {2} \\end{aligned} \\
模型 \(0\)
\\\large f(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^i \\binom{x}{i} g(i) \\Longleftrightarrow g(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x (-1) \^ i \\binom{x}{i} f(i) \\
容斥证明
不妨记 \(\overline{S_i}\) 表示 \(S_i\) 的补集,有:
\\\begin{aligned} \\left \\vert \\bigcap_{i = 1}\^{n} \\overline{S_i} \\right \\vert \&= \\left \\vert \\bigcup_{i = 1}\^{n} S_i \\right \\vert - \\left \\vert \\bigcup_{i = 1}\^{n} \\overline{S_i} \\right \\vert \\\\ \&= \\left \\vert \\bigcup_{i = 1}\^{n} S_i \\right \\vert - \\sum _ {m = 1} \^ n (-1) \^ {m - 1} \\sum _ {a_i \< a_{i + 1}} \\Bigg \\vert \\bigcap _ {i = 1} \^ m S_{a_i} \\Bigg \\vert \\\\ \&= \\left \\vert \\bigcup_{i = 1}\^{n} S_i \\right \\vert + \\sum _ {m = 1} \^ n (-1) \^ m \\sum _ {a_i \< a_{i + 1}} \\Bigg \\vert \\bigcap _ {i = 1} \^ m S_{a_i} \\Bigg \\vert \\\\ \&= \\sum _ {m = 0} \^ n (-1) \^ m \\sum _ {a_i \< a_{i + 1}} \\Bigg \\vert \\bigcap _ {i = 1} \^ m S_{a_i} \\Bigg \\vert \\\\ \\end{aligned} \\
由于 \(\overline{\ \overline{S_i}\ } = S_i\),所以得到类似的式子:
\\\left \\vert \\bigcap_{i = 1}\^{n} S_i \\right \\vert = \\sum _ {m = 0} \^ n (-1) \^ m \\sum _ {a_i \< a_{i + 1}} \\Bigg \\vert \\bigcap _ {i = 1} \^ m \\overline{S_{a_i}} \\Bigg \\vert \\
发现形式很像,但是还差一步构造。我们假设能够早出一组 \(S_i\),使任意 \(k\) 个集合的交集大小相等。
不妨记 \(f(x)\) 表示任意 \(x\) 个补集的交集大小,对于原集同理记 \(g(x)\),上式可以分别改写为:
\f(n) = \\sum _ {i = 0} \^ n (-1) \^ i \\binom{n}{i} g(i) \\
\g(n) = \\sum _ {i = 0} \^ n (-1) \^ i \\binom{n}{i} f(i) \\
即证。
代数证明
容斥比较抽象,尝试代数证明。我们把 \(g\) 带到 \(f\) 中去,得到:
\\\begin{aligned} f(x) \&= \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^i \\binom{x}{i} \\sum _ {j = 0} \^ i (-1) \^ j \\binom{i}{j} f(j) \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x f(i) \\sum _ {j = i} \^ x (-1) \^ {i + j} \\binom{j}{i} \\binom{x}{j} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x f(i) \\sum _ {j = i} \^ x (-1) \^ {i + j} \\binom{x}{i} \\binom{x - i}{j - i} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} f(i) \\sum _ {j = i} \^ x (-1) \^ {i + j} \\binom{x - i}{j - i} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} f(i) \\sum _ {j = 0} \^ {x - i} (-1) \^ {2i + j} \\binom{x - i}{j} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} f(i) \\sum _ {j = 0} \^ {x - i} (-1) \^ j \\binom{x - i}{j} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} f(i) \[x - i = 0 \\ &= f(x) \end{aligned} \]
即证。
模型 \(1\):"至少" \(\Leftrightarrow\) "恰好"
\\\large f(x) = \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} g(i) \\Longleftrightarrow g(x) = \\sum _ {i = x} \^ n (-1)\^{i - x} \\binom{i}{x} f(i) \\
为了解决实际问题,考虑实际意义。考虑有 \(n\) 个限制,\(f(x)\) 表示至少满足 \(x\) 个限制,\(g(x)\) 表示恰好满足 \(x\) 个限制。
注意到,\(f\) 不是简单 \(g\) 的前缀和,因为会重复计数。
\(g(x)\) 即为我们的答案,而 \(f(x)\) 就是我们通过其他算法求出的结果。
通常来说,我们会钦定 \(x\) 个限制必须满足,剩下的限制可以满足可以不满足,这样就能不用考虑限制的问题,求出 \(f\)。
考虑如何用 \(g\) 表示出 \(f\)。有两种思考方式:
-
我们考虑求 \(g(x)\) 的过程。初始令 \(g(x) \gets f(x)\),这显然是不对的。我们考虑一个 \(i > x\),\(g(i)\) 在 \(f(x)\) 中贡献次数是 \(\dbinom{i}{x}\),所以得到:
\g(x) = f(x) - \\sum _ {i = x + 1} \^ n \\binom{i}{x} g(i) \\
移项后就有:
\\\begin{aligned} f(x) \&= g(x) + \\sum _ {i = x + 1} \^ n \\binom{i}{x} g(i) \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} g(i) \\end{aligned} \\
-
更直接的思考方式为,我们考虑枚举钦定 \(x\) 个限制必须满足后,还有 \(i - x\) 个限制也被满足了,即一共有 \(i\) 个限制被满足,其中任选 \(x\) 个都能被计数,乘上 \(\dbinom{i}{x}\) 后,求和就能不重不漏:
\f(x) = \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} g(i) \\
这就是左边那一条等式了。证明右边等式是对的,可将其带入。
\\\begin{aligned} f(x) \&= \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} \\sum _ {j = i} \^ n (-1)\^{j - i} \\binom{j}{i} f(j) \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n f(i) \\sum _ {j = x} \^ i (-1) \^ {i - j} \\binom{j}{x} \\binom{i}{j} \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n f(i) \\sum _ {j = x} \^ i (-1) \^ {i - j} \\binom{i}{x} \\binom{i - x}{j - x} \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} f(i) \\sum _ {j = x} \^ i (-1) \^ {i - j} \\binom{i - x}{j - x} \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} f(i) \\sum _ {j = 0} \^ {i - x} (-1) \^ {i - (j + x)} \\binom{i - x}{j} \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} f(i) \\sum _ {j = 0} \^ {i - x} (-1) \^ {i - x - j} \\binom{i - x}{j} \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} f(i) \[i - x = 0 \\ &= f(x) \end{aligned} \]
即证。
模型 \(2\):"至多" \(\Leftrightarrow\) "恰好"
\\\large f(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} g(i) \\Leftrightarrow g(x) = \\sum \\limits _ {i = 0} \^ x (-1)\^{x - i} \\dbinom{x}{i} f(i) \\
当然我们可以直接采用模型 \(1\) 的方式推式子。记 \(f(x)\) 表示至多满足 \(x\) 个限制的方案,\(g(x)\) 表示恰好。
首先用 \(g\) 表示出 \(f\),这可以枚举并钦定 \(i \leq x\) 个限制,最后求和得出:
\f(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} g(i) \\
然后把它带到 \(g(x) = \sum \limits _ {i = 0} ^ x (-1)^{x - i} \dbinom{x}{i} f(i)\) 中。
\\\begin{aligned} g(x) \&= \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^{x - i} \\dbinom{x}{i} \\sum _ {j = 0} \^ i \\binom{i}{j} g(j) \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x g(i) \\sum _ {j = i} \^ x (-1) \^ {x - j} \\binom{x}{j} \\binom{j}{i} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x g(i) \\sum _ {j = i} \^ x (-1) \^ {x - j} \\binom{x}{i} \\binom{x - i}{j - i} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} g(i) \\sum _ {j = i} \^ x (-1) \^ {x - j} \\binom{x - i}{j - i} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} g(i) \\sum _ {j = 0} \^ {x - i} \\binom{x - i}{j} (-1) \^ {x - (j + i)} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} g(i) \\sum _ {j = 0} \^ {x - i} \\binom{x - i}{j} (-1) \^ {x - i - j} 1 \^ {j} \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} g(i) \[x - i = 0 \\ &= g(x) \end{aligned} \]
得证。
当然,如果不考虑问题的实际意义,利用模型 \(0\) 也可以证明。设 \(h(x) = (-1) ^ x g(x)\),有:
\f(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} h(i) \\
那么有:
\g(x) = \\frac{h(x)}{(-1) \^ x} = \\sum _ {i = 0} \^ x (-1) \^ i \\binom{x}{i} f(i) \\
则:
\\\begin{aligned} h(x) \&= \\sum _ {i = 0} \^ x (-1) \^ {x + i} \\binom{x}{i} f(i) \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x (-1) \^ {x - i} \\binom{x}{i} f(i) \\\\ \\end{aligned} \\
将 \(h\) 视作命题中的 \(g\),即证。
更多思考
注意到「至多满足 \(x\) 个条件」,可以看做「至少不满足 \(n - x\) 个条件」;同理,「至少满足 \(x\) 个条件」,可以看做「至多不满足 \(n - x\) 个条件」,然后就可以相互推导,形成新的一对反演公式,我愿称它们为形式 \(2\)。
模型 \(1\):"至少" \(\Leftrightarrow\) "恰好"
\\\large f(x) = \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{n - x}{n - i} g(i) \\Leftrightarrow g(x) = \\sum _ {i = x} \^ n (-1)\^{i - x} \\binom{n - x}{n - i} f(i) \\
记 \(f(x) = f'(n - x)\),表示至少满足 \(x\) 个条件,其中 \(f'\) 就符合模型 \(2\) 了。有 \(f'(x) = \sum \limits _ {i = 0} ^ x \dbinom{x}{i} g'(i)\),其中 \(g'(x)\) 表示恰好不满足 \(x\) 个条件,相当于 \(g(n - x)\),即恰好满足 \(n - x\) 个条件,可以得到:
\\\begin{aligned} f(n - x) \&= \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} g(n - i) \\\\ f(x) \&= \\sum _ {i = 0} \^ {n - x} \\binom{n - x}{i} g(n - i) \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{n - x}{n - i} g(i) \\\\ \\end{aligned} \\
由于 \(g'(x) = \sum \limits _ {i = 0} ^ x (-1)^{x - i} \dbinom{x}{i} f'(i)\),所以有:
\\\begin{aligned} g(n - x) \&= \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^{x - i} \\binom{x}{i} f(n - i) \\\\ g(x) \&= \\sum _ {i = 0} \^ {n - x} (-1)\^{(n - x) - i} \\binom{n - x}{i} f(n - i) \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n (-1)\^{(n - x) - (n - i)} \\binom{n - x}{n - i} f(i) \\\\ \&= \\sum _ {i = x} \^ n (-1)\^{i - x} \\binom{n - x}{n - i} f(i) \\\\ \\end{aligned} \\
所以成立。
模型 \(2\):"至多" \(\Leftrightarrow\) "恰好"
\\\large f(x) = \\sum \\limits _ {i = 0} \^ x \\dbinom{n - i}{n - x} g(i) \\Leftrightarrow g(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^{x - i} \\binom{n - i}{n - x} f(i) \\
类似地,记 \(f(x) = f'(n - x)\),表示至多满足 \(x\) 个条件,其中 \(f'\) 就符合模型 \(1\) 了。有 \(f'(x) = \sum \limits _ {i = x} ^ n \dbinom{i}{x} g'(i)\),其中 \(g'(x)\) 表示恰好不满足 \(x\) 个条件,相当于 \(g(n - x)\),即恰好满足 \(n - x\) 个条件。可以得到:
\\\begin{aligned} f(n - x) \&= \\sum \\limits _ {i = x} \^ n \\dbinom{i}{x} g(n - i) \\\\ f(x) \&= \\sum \\limits _ {i = n - x} \^ n \\dbinom{i}{n - x} g(n - i) \\\\ \&= \\sum \\limits _ {i = 0} \^ x \\dbinom{n - i}{n - x} g(i) \\\\ \\end{aligned} \\
由于 \(g'(x) = \sum \limits_ {i = x} ^ n (-1)^{i - x} \dbinom{i}{x} f'(i)\),所以有:
\\\begin{aligned} g(n - x) \&= \\sum _ {i = x} \^ n (-1)\^{i - x} \\binom{i}{x} f(n - i) \\\\ g(x) \&= \\sum _ {i = n - x} \^ n (-1)\^{i - (n - x)} \\binom{i}{n - x} f(n - i) \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^{(n - i) - (n - x)} \\binom{n - i}{n - x} f(i) \\\\ \&= \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^{x - i} \\binom{n - i}{n - x} f(i) \\\\ \\end{aligned} \\
所以成立。
例题 & 习题
等有时间再写啦。
结论
模型 \(0\)
\\\Large f(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^i \\binom{x}{i} g(i) \\Longleftrightarrow g(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x (-1) \^ i \\binom{x}{i} f(i) \\
模型 \(1\):"至少" \(\Leftrightarrow\) "恰好"
形式 \(1\)
\\\Large f(x) = \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{i}{x} g(i) \\Longleftrightarrow g(x) = \\sum _ {i = x} \^ n (-1)\^{i - x} \\binom{i}{x} f(i) \\
形式 \(2\)
\\\Large f(x) = \\sum _ {i = x} \^ n \\binom{n - x}{n - i} g(i) \\Leftrightarrow g(x) = \\sum _ {i = x} \^ n (-1)\^{i - x} \\binom{n - x}{n - i} f(i) \\
模型 \(2\):"至多" \(\Leftrightarrow\) "恰好"
形式 \(1\)
\\\Large f(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x \\binom{x}{i} g(i) \\Longleftrightarrow g(x) = \\sum \\limits _ {i = 0} \^ x (-1)\^{x - i} \\dbinom{x}{i} f(i) \\
形式 \(2\)
\\\Large f(x) = \\sum \\limits _ {i = 0} \^ x \\dbinom{n - i}{n - x} g(i) \\Longleftrightarrow g(x) = \\sum _ {i = 0} \^ x (-1)\^{x - i} \\binom{n - i}{n - x} f(i) \\