1. 基本概念
1.1 四面体单元特点
- 最简单的三维实体单元
- 4个节点,每个节点3个自由度(位移u, v, w)
- 线性位移模式
- 常应变/常应力单元
2. 形函数和坐标变换
2.1 体积坐标(自然坐标)
对于四面体单元,使用体积坐标 L1,L2,L3,L4L_1, L_2, L_3, L_4L1,L2,L3,L4 :
Li=ViVL_i = \frac{V_i}{V}Li=VVi
其中 V 是四面体体积, ViV_iVi 是节点i对面所形成的小四面体体积。
关系: L1+L2+L3+L4=1L_1 + L_2 + L_3 + L_4 = 1L1+L2+L3+L4=1
2.2 线性形函数
对于4节点四面体单元:
Ni=Li(i=1,2,3,4)N_i = L_i \quad (i=1,2,3,4)Ni=Li(i=1,2,3,4)
2.3 坐标插值
物理坐标与体积坐标的关系:
x=∑i=14Nixi,y=∑i=14Niyi,z=∑i=14Nizix = \sum_{i=1}^4 N_i x_i, \quad y = \sum_{i=1}^4 N_i y_i, \quad z = \sum_{i=1}^4 N_i z_ix=∑i=14Nixi,y=∑i=14Niyi,z=∑i=14Nizi
3. 位移插值
3.1 位移场表达式
u=∑i=14Niui,v=∑i=14Nivi,w=∑i=14Niwiu = \sum_{i=1}^4 N_i u_i, \quad v = \sum_{i=1}^4 N_i v_i, \quad w = \sum_{i=1}^4 N_i w_iu=∑i=14Niui,v=∑i=14Nivi,w=∑i=14Niwi
写成矩阵形式:
u=uvw=Nae\mathbf{u} = \begin{bmatrix} u \\ v \\ w \end{bmatrix} = \mathbf{N} \mathbf{a}^eu= uvw =Nae
其中:
N=N100N200N300N4000N100N200N300N4000N100N200N300N4\mathbf{N} = \begin{bmatrix} N_1 & 0 & 0 & N_2 & 0 & 0 & N_3 & 0 & 0 & N_4 & 0 & 0 \\ 0 & N_1 & 0 & 0 & N_2 & 0 & 0 & N_3 & 0 & 0 & N_4 & 0 \\ 0 & 0 & N_1 & 0 & 0 & N_2 & 0 & 0 & N_3 & 0 & 0 & N_4 \end{bmatrix}N= N1000N1000N1N2000N2000N2N3000N3000N3N4000N4000N4
ae=u1,v1,w1,u2,v2,w2,u3,v3,w3,u4,v4,w4T\mathbf{a}^e = u_1, v_1, w_1, u_2, v_2, w_2, u_3, v_3, w_3, u_4, v_4, w_4^Tae=u1,v1,w1,u2,v2,w2,u3,v3,w3,u4,v4,w4T
4. 应变-位移关系
4.1 几何方程
对于三维问题,应变向量:
ε=εx,εy,εz,γxy,γyz,γzxT\boldsymbol{\varepsilon} = \\varepsilon_x, \\varepsilon_y, \\varepsilon_z, \\gamma_{xy}, \\gamma_{yz}, \\gamma_{zx}^Tε=εx,εy,εz,γxy,γyz,γzxT
4.2 应变矩阵B
ε=Bae\boldsymbol{\varepsilon} = \mathbf{B} \mathbf{a}^eε=Bae
其中 B=B1,B2,B3,B4\mathbf{B} = \\mathbf{B}_1, \\mathbf{B}_2, \\mathbf{B}_3, \\mathbf{B}_4B=B1,B2,B3,B4
每个子矩阵:
Bi=∂Ni∂x000∂Ni∂y000∂Ni∂z∂Ni∂y∂Ni∂x00∂Ni∂z∂Ni∂y∂Ni∂z0∂Ni∂x\mathbf{B}_i = \begin{bmatrix} \frac{\partial N_i}{\partial x} & 0 & 0 \\ 0 & \frac{\partial N_i}{\partial y} & 0 \\ 0 & 0 & \frac{\partial N_i}{\partial z} \\ \frac{\partial N_i}{\partial y} & \frac{\partial N_i}{\partial x} & 0 \\ 0 & \frac{\partial N_i}{\partial z} & \frac{\partial N_i}{\partial y} \\ \frac{\partial N_i}{\partial z} & 0 & \frac{\partial N_i}{\partial x} \end{bmatrix}Bi= ∂x∂Ni00∂y∂Ni0∂z∂Ni0∂y∂Ni0∂x∂Ni∂z∂Ni000∂z∂Ni0∂y∂Ni∂x∂Ni
4.3 形函数导数的计算
通过雅可比变换:
∂Ni∂x∂Ni∂y∂Ni∂z=J−1∂Ni∂L1∂Ni∂L2∂Ni∂L3\begin{bmatrix} \frac{\partial N_i}{\partial x} \\ \frac{\partial N_i}{\partial y} \\ \frac{\partial N_i}{\partial z} \end{bmatrix} = \mathbf{J}^{-1} \begin{bmatrix} \frac{\partial N_i}{\partial L_1} \\ \frac{\partial N_i}{\partial L_2} \\ \frac{\partial N_i}{\partial L_3} \end{bmatrix} ∂x∂Ni∂y∂Ni∂z∂Ni =J−1 ∂L1∂Ni∂L2∂Ni∂L3∂Ni
雅可比矩阵:
J=∂x∂L1∂y∂L1∂z∂L1∂x∂L2∂y∂L2∂z∂L2∂x∂L3∂y∂L3∂z∂L3=x1y1z1x2y2z2x3y3z3∂N1∂L1⋯∂N4∂L1∂N1∂L2⋯∂N4∂L2∂N1∂L3⋯∂N4∂L3\mathbf{J} = \begin{bmatrix} \frac{\partial x}{\partial L_1} & \frac{\partial y}{\partial L_1} & \frac{\partial z}{\partial L_1} \\ \frac{\partial x}{\partial L_2} & \frac{\partial y}{\partial L_2} & \frac{\partial z}{\partial L_2} \\ \frac{\partial x}{\partial L_3} & \frac{\partial y}{\partial L_3} & \frac{\partial z}{\partial L_3} \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} x_1 & y_1 & z_1 \\ x_2 & y_2 & z_2 \\ x_3 & y_3 & z_3 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \frac{\partial N_1}{\partial L_1} & \cdots & \frac{\partial N_4}{\partial L_1} \\ \frac{\partial N_1}{\partial L_2} & \cdots & \frac{\partial N_4}{\partial L_2} \\ \frac{\partial N_1}{\partial L_3} & \cdots & \frac{\partial N_4}{\partial L_3} \end{bmatrix}J= ∂L1∂x∂L2∂x∂L3∂x∂L1∂y∂L2∂y∂L3∂y∂L1∂z∂L2∂z∂L3∂z = x1x2x3y1y2y3z1z2z3 ∂L1∂N1∂L2∂N1∂L3∂N1⋯⋯⋯∂L1∂N4∂L2∂N4∂L3∂N4
5. 单元刚度矩阵
5.1 刚度矩阵计算
ke=∫VeBTDB dV\mathbf{k}^e = \int_{V_e} \mathbf{B}^T \mathbf{D} \mathbf{B} \, dVke=∫VeBTDBdV
其中 D\mathbf{D}D 是弹性矩阵:
对于各向同性材料:
D=E(1−ν)(1+ν)(1−2ν)1ν1−νν1−ν000ν1−ν1ν1−ν000ν1−νν1−ν10000001−2ν2(1−ν)0000001−2ν2(1−ν)0000001−2ν2(1−ν)\mathbf{D} = \frac{E(1-\nu)}{(1+\nu)(1-2\nu)} \begin{bmatrix} 1 & \frac{\nu}{1-\nu} & \frac{\nu}{1-\nu} & 0 & 0 & 0 \\ \frac{\nu}{1-\nu} & 1 & \frac{\nu}{1-\nu} & 0 & 0 & 0 \\ \frac{\nu}{1-\nu} & \frac{\nu}{1-\nu} & 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & \frac{1-2\nu}{2(1-\nu)} & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 & \frac{1-2\nu}{2(1-\nu)} & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & \frac{1-2\nu}{2(1-\nu)} \end{bmatrix}D=(1+ν)(1−2ν)E(1−ν) 11−νν1−νν0001−νν11−νν0001−νν1−νν10000002(1−ν)1−2ν0000002(1−ν)1−2ν0000002(1−ν)1−2ν
5.2 数值积分
对于常应变四面体,B矩阵是常数,因此:
ke=BTDBVe\mathbf{k}^e = \mathbf{B}^T \mathbf{D} \mathbf{B} V_eke=BTDBVe
其中 VeV_eVe 是单元体积。
四面体体积计算:
Ve=16det∣1x1y1z11x2y2z21x3y3z31x4y4z4∣V_e = \frac{1}{6} \det \begin{vmatrix} 1 & x_1 & y_1 & z_1 \\ 1 & x_2 & y_2 & z_2 \\ 1 & x_3 & y_3 & z_3 \\ 1 & x_4 & y_4 & z_4 \end{vmatrix}Ve=61det 1111x1x2x3x4y1y2y3y4z1z2z3z4
6. 等效节点力
6.1 体积力
fVe=∫VeNTb dV\mathbf{f}V^e = \int{V_e} \mathbf{N}^T \mathbf{b} \, dVfVe=∫VeNTbdV
其中 b=bx,by,bzT\mathbf{b} = b_x, b_y, b_z^Tb=bx,by,bzT 是体积力密度。
对于均匀分布:
fVe=Ve4bx,by,bz,bx,by,bz,bx,by,bz,bx,by,bzT\mathbf{f}_V^e = \frac{V_e}{4} b_x, b_y, b_z, b_x, b_y, b_z, b_x, b_y, b_z, b_x, b_y, b_z^TfVe=4Vebx,by,bz,bx,by,bz,bx,by,bz,bx,by,bzT
6.2 表面力
对于作用在面上的分布力:
fSe=∫AfNTt dA\mathbf{f}S^e = \int{A_f} \mathbf{N}^T \mathbf{t} \, dAfSe=∫AfNTtdA
7. 求解步骤
步骤1:网格生成
- 将三维域离散为四面体网格
- 确保网格质量(避免过于扁平的四面体)
步骤2:单元分析
对每个单元:
- 计算形函数及其导数
- 计算B矩阵
- 计算单元刚度矩阵 ke\mathbf{k}^eke
- 计算等效节点力 fe\mathbf{f}^efe
步骤3:整体组装
K=∑eke,F=∑efe\mathbf{K} = \sum_e \mathbf{k}^e, \quad \mathbf{F} = \sum_e \mathbf{f}^eK=∑eke,F=∑efe
形成整体方程:
Ka=F\mathbf{K} \mathbf{a} = \mathbf{F}Ka=F
步骤4:边界条件处理
- 处理位移边界条件
- 处理力边界条件
步骤5:求解线性方程组
使用直接法(如LDLT分解)或迭代法(如PCG)求解。
8. 高阶四面体单元
10节点二次四面体
增加中间节点,位移模式为二次:
u=∑i=110Niuiu = \sum_{i=1}^{10} N_i u_iu=∑i=110Niui
形函数:
- 角节点: Ni=Li(2Li−1)N_i = L_i(2L_i - 1)Ni=Li(2Li−1)
- 边中点: N5=4L1L2,N6=4L1L3N_5 = 4L_1 L_2 , N_6 = 4L_1 L_3N5=4L1L2,N6=4L1L3 , 等
9. 优缺点
优点:
- 几何适应性强,可离散复杂三维区域
- 网格生成相对容易
- 自动满足收敛条件
缺点:
- 计算精度较低(常应变)
- 单元数量通常较多
- 可能产生剪切锁死
10. 应用示例(MATLAB伪代码)
matlab
function [K, F] = TetrahedralFEM(nodes, elements, E, nu, force)
% nodes: N×3节点坐标
% elements: M×4单元连接
% E: 弹性模量
% nu: 泊松比
nNodes = size(nodes, 1);
nDOF = 3 * nNodes;
K = sparse(nDOF, nDOF);
F = zeros(nDOF, 1);
% D矩阵
D = E/(1+nu)/(1-2*nu) * [
1-nu, nu, nu, 0, 0, 0;
nu, 1-nu, nu, 0, 0, 0;
nu, nu, 1-nu, 0, 0, 0;
0, 0, 0, (1-2*nu)/2, 0, 0;
0, 0, 0, 0, (1-2*nu)/2, 0;
0, 0, 0, 0, 0, (1-2*nu)/2];
for e = 1:size(elements, 1)
% 提取单元节点
elemNodes = elements(e, :);
coords = nodes(elemNodes, :);
% 计算体积和B矩阵
[B, Ve] = computeBmatrix(coords);
% 单元刚度矩阵
ke = B' * D * B * Ve;
% 组装
dofs = zeros(12, 1);
for i = 1:4
dofs(3*i-2:3*i) = 3*elemNodes(i)-2:3*elemNodes(i);
end
K(dofs, dofs) = K(dofs, dofs) + ke;
end
% 施加边界条件和载荷
% ...
end
function [B, V] = computeBmatrix(coords)
% 计算四面体B矩阵和体积
x = coords(:,1); y = coords(:,2); z = coords(:,3);
% 计算体积
V = det([1, x(1), y(1), z(1);
1, x(2), y(2), z(2);
1, x(3), y(3), z(3);
1, x(4), y(4), z(4)]) / 6;
% 计算形函数导数
% ... 具体实现省略
B = zeros(6, 12);
% 填充B矩阵
end
参考代码 四结点四面体单元 www.youwenfan.com/contentcsv/97774.html
11. 实际注意事项
- 网格质量:确保四面体形状良好(避免小角度)
- 应力平滑:常应力单元需要后处理平滑
- 收敛性:满足位移协调性和常应变条件
- 并行计算:大规模问题需要并行求解